Moralność, w parze z normami społecznymi i regulacjami prawnymi, wyznacza dopuszczalne ludzkie zachowania w społeczeństwie. Przyjęte reguły powstały po to, aby eliminować sytuacje konfliktowe między członkami danego społeczeństwa. Bez norm moralnych nie dałoby się żyć.

W dzieciach normy moralne zaszczepia się krok po kroku. Dorośli wymagają od dzieci przestrzegania i poszanowania zasad moralnych już od najwcześniejszych miesięcy ich życia.

Amerykański psycholog Lawrence Kohlberg (1927-1987) przeprowadził wnikliwe badania rozwoju moralnego dzieci i oparł na nich teorię moralnego rozwoju dziecka. Według Kohlberga rozwój moralny opiera się na trzech poziomach:

  • Poziom 1 – dotyczy dzieci w wieku przedszkolnym i początkowo-szkolnym.
    Moralność rozumiana jest przez dzieci jako normy zewnętrzne, które dyktowane są przez dorosłych i trzeba ich przestrzegać (trzeba się słuchać dorosłych/ reguł przestrzega się po to by nie dostać kary). Dziecko dochodzi do wniosku, że jeśli za coś dostaje się karę lub naganę to mu si to być po prostu złe.
  • Poziom 2 – dotyczy młodzieży między 13 a 16 rokiem życia.
    Normy społeczne są akceptowane, ponieważ służą utrzymaniu porządku w społeczeństwie. Pojawia się przekonanie, że reguły muszą być przestrzegane dla dobra wszystkich.
  • Poziom 3 – dotyczy osób powyżej 16 roku życia.
    Następuje etap autonomii moralnej – porównywanie własnych zasad moralnych z zasadami innych. Wpływ na własne przekonania ma opinia większości w grupie społecznej oraz zasady etyczne.

 

Rezultatem końcowym jest
ukształtowanie człowieka dojrzałego
z klarownym poczuciem dobra i sprawiedliwości.

 

W swoich badaniach (L. Kohlberg, The Psychology of Moral Development. The Nature and Validity of Moral Stages, 1984) Kohlberg przyjrzał się pewnej serii dylematów moralnych, z których ogromne poruszenie wywołał dylemat Heinza:

  • W Europie pewna kobieta umierała z powodu szczególnej odmiany raka.
  • W tym samym mieście mieszkał farmaceuta, który odkrył lek mogący uratować życie kobiecie.
  • Farmaceuta sprzedawał lek za 2000 dolarów (dziesięciokrotnie drożej niż koszt jego produkcji).
  • Mąż chorej kobiety, Heinz, zbierał środki na zakup leku, gdzie tylko mógł. Ale zdołał uzbierać jedynie 1000 dolarów – połowę potrzebnej kwoty.
  • Zdesperowany Heinz wybrał się do farmaceuty, powiedział jemu, że żona jest umierająca i poprosił o obniżenie ceny za lek lub odroczenie terminu płatności.
  • Farmaceuta odmówił.
  • Zdesperowany Heinz włamał się do apteki i ukradł lek dla swojej żony.

 

Z oceniających tę sytuację wyłoniły się cztery grupy:

  • Grupa 1 – przeciwnicy kradzieży myślący o konsekwencjach takiego czynu (na przykład zamknięcie w więzieniu) – strach przed karą (Poziom 1).
  • Grupa 2 – popierający kradzież dla uratowania życia (żeby Heinz nie został sam, żeby nie musiał się już martwić) – orientacja egoistyczna (Poziom 1).
  • Grupa 3 – mający na uwadze negatywną opinię innych (Heinz powinien ukraść, ponieważ dobrzy mężowie dbają o swoje żony; inni ludzie potępiliby go, gdyby pozwolił swojej żonie umrzeć) – spełnienie oczekiwań innych (Poziom 2).
  • Grupa 4 – stawiający życie kobiety ponad wszystko (Heinz powinien ukraść lekarstwo, gdyż życie ludzkie jest ważniejsze od wszelkich innych wartości moralnych czy prawnych, jakie by one nie były) – pierwszeństwo dla zasad etycznych (Poziom 3).

 

Zgodnie z logiką rozwoju poznawczego
żadnego z poziomów rozwoju moralnego
nie można przeskoczyć.

 

Nie wszyscy osiągają najwyższy poziom (poziom 3).


Większa część dorosłych dochodzi
tylko do poziomu drugiego (poziom 2).