Każde dziecko nawiązuje silną więź z jedną osobą, która przez pierwszy okres życia będzie dla niego figurą pierwszorzędną. Może to być tata, babcia albo inny opiekun. Ale najczęściej figurą tą jest mama.
Relacja matki z dzieckiem jest wyjątkowa. Pierwsze rozstania bywają bolesne dla obojga.
Z czasem dziecko nawiązuje kolejne relacje emocjonalne: z tatą, rodzeństwem, dziadkami, kolegami, nauczycielami, partnerami, kolegami z pracy, itd. Im bardziej stabilna i zapewniająca bezpieczeństwo będzie relacja dziecka z matką, tym zdrowsze będą jego wszelkie przyszłe relacje.
 
RELACJA MATKI Z DZIECKIEM KSZTAŁTUJE SIĘ POPRZEZ SERIĘ ZACHOWAŃ INSTYNKTOWNYCH
– ZARÓWNO Z JEDNEJ, JAK I Z DRUGIEJ STRONY
 
Z CZASEM NA RELACJĘ MATKI Z DZIECKIEM ZACZYNAJĄ MIEĆ UWARUNKOWANIA SPOŁECZNE
Czasami zdarza się, że normy społeczne nie pozwalają mamom żyć w zgodzie z ich instynktem.
„Pęka mi serce, ale tak należy zrobić.”
„Biedny, tak mi go żal, ale to dla jego dobra.”

U kobiet pojawia się wewnętrzny konflikt, ale są one w stanie skłonić się ku decyzjom opartym na racjonalizmie.
Małe dzieci, prowadzone instynktem w jedną stronę, a rzeczywistością – w drugą, po prostu się złoszczą.
 
Matką i dzieckiem od pierwszych dni kieruje mechanizm podobny do tego, który uruchamia się, gdy odczuwamy głód: pojawia się wówczas nieprzyjemne uczucie, które popycha nas do zjedzenia czegoś. I od razu zaczynamy czuć się lepiej. Tak samo jest w przypadku rozłąki matki z dzieckiem: obydwoje czują się źle i są niespokojni. Ale gdy ponownie się spotykają, złe samopoczucie mija i nastaje wewnętrzny spokój.
 
Intensywność, z jaką dziecko przeżywa rozłąkę z mamą zależy od kilku czynników:

Wiek dziecka

  • Dzieci poniżej trzeciego roku życia źle tolerują rozłąkę.
  • Dzieci powyżej piątego roku życia zazwyczaj dobrze znoszą rozłąkę.

​Długość rozłąki

  • Dłuższa rozłąka (kilka dni „pod rząd” bez widzenia się z mamą ) może wywołać u dziecka poważne zaburzenia psychiczne, chorobę sierocą i stany depresyjne.
  • Rozłąka może wywołać u dziecka zanik apetytu, problemy ze snem (senność w ciągu dnia lub zaburzenia snu w ciągu nocy). 
„Test nietypowej sytuacji”
przeznaczony dla dzieci w wieku około 1 roku:
 
  • Zaproś do pokoju dziecka osobę jemu nieznaną.
  • Kiedy dziecko jest czymś zajęte i mocno na czymś skoncentrowane, opuść pokój na 3 minuty, pozostawiając dziecko w towarzystwie obcej osoby. Następnie wróć do pokoju.
  • Dziecko, które ze swoją mamą ma relację opartą na bezpieczeństwie, w czasie nieobecności mamy poszukuje jej wzrokiem, kieruje się w stronę drzwi, od czasu do czasu popłakuje. Kiedy mama do niego wraca, ono wita się z nią, zbliża się do niej, szybko się uspakaja i wraca do zabawy.
  • Dziecko, którego relacja z mamą nie zapewnia jemu całkowitego bezpieczeństwa i wywołuje w nim niepewność, może zachować się na dwa sposoby:
    W czasie, gdy mamy przy nim nie ma, ono będzie spokojne, a gdy ta pojawi się ponownie –  celowo ją zignoruje (poprzez takie zachowanie dziecko ukrywa swój lęk).
    Kiedy jest pozostawione bez mamy – staje się nieznośne, a gdy ta do niego wraca – jest w stosunku do niej agresywne, a powrót do stanu normalnego zajmuje dość dużo czasu.
  • Rozłąki dłuższe i częstsze powodują reakcje dużo bardziej intensywne. Nawet dziecko, które ma duże poczucia bezpieczeństwa może zachować się agresywnie lub zignorować mamę, gdy ta wróci do domu po całym dniu pracy.

 RODZCIE MUSZĄ ZROZUMIEĆ, ŻE TAKIE ZACHOWANIE
U DZIECI JEST NORMALNE

NIE NALEŻY TEGO ODBIERAĆ JAKO COŚ OSOBISTEGO
DZIECKO NIE JEST ZŁE NA SWOJĄ MAMĘ,
JEST ZŁE NA JEJ BRAK

STOSOWANIE TECHNICH EDUKACYJNYCH,
KTÓRE MAJĄ ZMIENIĆ ZACHOWANIE DZIECKA
NIE MA NAJMNIESZEGO SENSU

NAJWAŻNIEJSZE TO OKAZYWAĆ DZIECKU CZUŁOŚĆ,
TULIĆ JE, CAŁOWAĆ, BAWIĆ SIĘ Z NIM
I SPĘDZIĆ JAK NAJWIĘCEJ CZASU RAZEM
PRZED KOLEJNYM ROZSTANIEM

Częstotliwość rozłąki
Po pierwszym rozstaniu dziecko nabiera nieufności, wymusza bezustannego skupienia uwagi, tak jakby pilnowało mamy, aby ta ponownie go nie opuściła. Reakcje wywołane kolejną rozłąką mogą być jeszcze gorsze niż za pierwszym razem.

Osoba, która zastępuje w czasie rozłąki mamę
Jeżeli dziecko pozostaje w towarzystwie osoby, którą zna dobrze (tata, babcia, itp.) i która traktuje je z czułością i poświęca jemu wiele uwagi – całkiem prawdopodobne, że dziecko zniesie dobrze kilka godzin rozłąki z mamą.

Jakość relacji dziecka z mamą

  • Dzieci poniżej trzeciego roku życia, które mają bliską relację z mamą, cierpią gdy się z nią rozstają.
  • Dzieci zaniedbywane przez mamę praktycznie nie reagują, gdy ta się oddala. Jeśli myślimy, że dziecko jest „spokojne” lub nawet „zadowolone” to bardzo źle to interpretujemy: dziecku jest tak źle, że gorzej już jemu być nie może.
  • Rady typu: „Nie tul go tyle”, „Nie całuj go cały czas”, „Co wy tacy do siebie przyklejeni”, „Jak się tak do ciebie przywiąże, to zobaczysz jaki będziesz miała problem!” są całkowicie błędne. Jeżeli dziecko nie zazna od mamy wielu czułości, jego cierpienie przy rozłące będzie jeszcze większe.
  • Począwszy od trzeciego roku życia, a już na pewno od  piątego, czuła relacja z mamą zacznie dawać owoce. Te dzieci, które były wyprzytulane, wycałowane i wybawione przez mamę dobrze się zaadaptują podczas rozłąki. Bezgraniczne okazywanie miłości do trzeciego roku życia dało dziecku poczucie zaufania do samego siebie oraz do otaczającego go świata.  Bycie samodzielnym i niezależnym zacznie dziecku sprawiać radość i przyjemność, gdyż zaszczepiono w nim poczucie bezpieczeństwa i pewność, że mama mocno je kocha.
     

Czym powinna się charakteryzować osoba, z którą zostawiamy swoje dziecko?

  • Powinien to być ktoś, kto poświęci dziecku tyle samo czasu, co poświęca mu jego mama: na popatrzenie w oczy po przebudzeniu, na przytulenie, na pogłaskanie, pomasowanie brzuszka, na śpiewanie, na mówienie do niego, na utrzymywanie stałego kontaktu, na tłumaczenie wielu rzeczy, na wspólną zabawę, itd. Musi to być osoba, która zjawi się natychmiast, gdy dziecko płacze.
  • To ktoś, kogo dziecko zna. Osobą idealną może być tata, babcia lub inny członek rodziny. Ale ktoś, z kim dziecko miało wcześniej dużo kontaktu. Dziecko nie wie co to „więzi rodzinne”. Jeżeli nieczęsto przebywało w towarzystwie babci – będzie ona dla niego osobą obcą. Ważnym jest również to, aby dziecko widziało wcześniej kontakt danej osoby z jego mamą. Poczucie, że mama lubi osobę, z którą dziecko zostanie samo, jest bardzo ważne do zapewnienia jemu bezpieczeństwa i zaufania.
  • Ktoś, komu możemy bezgranicznie zaufać. Ktoś, kto nigdy nie skrzywdzi dziecka i będzie je traktował z czułością i szacunkiem.

Jak zrekompensować dziecku rozłąkę?

  • Zaoferuj dziecku dużo czułości, kontaktu fizycznego i uwagi.
  • Zaakceptuj jego reakcję na rozłąkę. Podejdź do tego, jak do czegoś naturalnego. Wszelkie objawy to próby wołania o miłość.

 
 
Opracowanie: Up To Clouds
Bibliografia:
John Bowlby „Child Care and the Growth of Love. 2ª ed.”, Penguin Books, London, 1990 r.
Meredith F. Small „Nuestros hijos y nosotros”, Javier Vergara Editor, Barcelona 2000